بهار   1394 - شماره (19)

تحلیلی بر مطالعه شکل شهر اسلامی   

نویسندگان:

محمد مسعود دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان

احسان بابایی سالانقوچ دانشجوی دکتری شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان (نویسنده مسئول ehsanbabaeisal@gmail.com )

صفحات از: 5 - 14

 تعداد بازدید:  198    تعداد دانلود:  106

چکیده

مطالعة شکل شهر اسلامی در تقاطع نظام های علمی گوناگون قرار گرفته است. گرچه گستردگی پژوهشگران به افزایش درک ما از پیچیدگی های شکل شهرهای اسلامی کمک کرده، امّا در عین حال سنّت ها، اهداف تحقیقاتی و نظام های علمی مختلف باعث بروز اغتشاش ها و سردرگمی هایی در این عرصه شده است. نوشتار حاضر در پی شناسایی، دسته بندی و تفسیر، یا نگاشت، پژوهشگران اصلی در حوزة مطالعة شکل شهر اسلامی است. مدل انتخابی و مورد استفاده در این تحقیق، مدل گاثیر و جیلیلاند است که در سال 2006 ارائه کرده اند. بدین منظور یک پیمایش دو سطحی از رویکردهای متداول در این عرصه ارائه شده است. بر این اساس در سطح نخست مطالعات بر اساس هدف اکتشافی آن ها به دو دستة شناختی که در پی فراهم آوردن تعریف یا توسعة چارچوبی تبیینی هستند، و هنجاری که هدف آن ها تعیین کیفیّاتی است که بر پایة آن ها شهر باید در آینده ساخته شود، تقسیم شده اند، سپس یک تمایز ثانوی بین رویکرد درون نگر که شکل شهر را به عنوان نظامی نسبتاً مستقل می پندارد و رویکرد برون نگر که شکل شهر را به عنوان متغیّر وابسته یا محصول فرعی عوامل خارجی تلقی می نماید برقرار شده است. نتایج مطالعه نشان می دهد که به رغم فراوانی پژوهش های انجام شده در باب شکل شهر اسلامی، بیش تر این مطالعات سعی در تبیین و توضیح شکل شهر داشته اند و کمبود مطالعات مربوط به بایدها و الزامات برنامه ریزی و طرّاحی شهر بر اساس اصول اسلامی مشهود است.

واژگان کلیدی

اسلام، شکل شهر، شکل شهر اسلامی، شهر اسلامی.