پاییز   1393 - شماره (17)

معناشناسی محور در مسجد و كلیسا   

نویسندگان:

سحر فتحی آذر کارشناس ارشد معماری دانشگاه علم و صنعت (نویسنده مسئول Sahar_ f1912@yahoo.com)

مهدی حمزه نژاد استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت

صفحات از: 53 - 62

 تعداد بازدید:  154    تعداد دانلود:  44

چکیده

محور، عاملی اساسی در سازمان دهی کالبدی معابد است که با توجّه به نحوة تفکّر هر مکتب، نقشی نمادین در فضاهای عبادی داشته است. محور، در فضای نیایشگاه ها عامل جهت مندی است که می تواند القاکنندة معانی و كیفیّت فضایی تعریف شده ای در عبادت گاه باشد. این مقاله در پی آشکار ساختن عوامل و معانی مؤثّر بر محوربندی معابد اسلامی و مسیحی است. ضرورت مطالعه و بررسی محور در اهمیّت نقش پنهانی و مؤثّرش در جهت گیری معنوی و كالبدی فضای عبادت گاهی است. روش تحقیق به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و استدلال منطقی با رویکرد تطبیقی می باشد. در ابتدا مبانی و تفاوت های فکری ِمرتبط با محورگرایی در مسجد وکلیسا مطرح می شود و در نهایت با بررسی تطبیقی مساجد و کلیساها به تحلیل معنایی نقش محور پرداخته می شود. بررسی مبانی اولیة محور، دلیل و نحوة شكل گیری فضاهای عبادی را آشكار می كند و منجر به نگاهی آگاهانه نسبت به طرّاحی مسجد و كلیسا می گردد. بر این اساس، محورافقی در نیایشگاه های مسیحی دارای جایگاهی استوار بوده و حامل نقش های تاریخی، رمزی، عملکردی و ... است. محور در کلیسا موجب مادی گرایی و ارتباط کلیسا با عوامل و نمادهای این جهانی می گردد. محور در کلیسا موجب مادی گرایی و ارتباط کلیسا با عوامل و نمادهای این جهانی می گردد. محور در مساجد، بنا به الزام عملكردی و كاركردی شکل گرفته اند. آن چه می توان در مساجد مشاهده کرد، فضایی خلأگونه و به دور كشش غالب در جهتی خاص است. محوربندی در مسجد منجر به سکوت ذهن و تعریف واحدی فضایی می گردد؛ به گونه ای که مسجد تجلّی گاه نیایش گاهی یک دست و همگانی، منطبق بر فردیّت افراد به سوی معبود واحد شناخته می شود. در نهایت، وجه مشترک در محورگرایی کلیسا و مسجد محور عمودی است. آن چه فرجام معنای حقیقی در مسجد وکلیسا را رقم می زند، محور عروج است که مسیر رستگاری را تعریف می نماید.

واژگان کلیدی

محور، محورگرایی، مسجد، کلیسا.