تابستان   1393 - شماره (16)

کنکاشی در اصول طرّاحی فضاهای باز با توجّه به پیشینة معماری و شهرسازی ایران   

نویسندگان:

محمد فرخ زاد استادیار معماری و عضو هیأت علمی دانشگاه گلستان، گرگان (نویسنده مسئول m.farrokhzad@gu.ac.ir)

ایمان مدیری دوم کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات مازندران، ساری

صفحات از: 81 - 96

 تعداد بازدید:  153    تعداد دانلود:  56

چکیده

از دیرباز فضاهای باز در معماری و شهرسازی ایران مورد توجّه بوده و می توان گفت هیچ بنایی احداث نمی شده مگر آن که سامان دهی و شکل گیری صحیح فضاهای باز آن نیز مدنظر معمار بوده است. اصول پایدار معماری گذشته ایران در فضاهای باز نیز مشاهده می شود؛ از آن جمله می توان به احترام به طبیعت، توجّه به تناسبات، وحدت میان کل و جزء، پایداری و هماهنگی با اقلیم، ایجاد حس مکان و هویّت فضایی اشاره نمود. در این میان همیشه توجّه خاصی به فضای باز در طرّاحی مسکن ایرانی وجود داشته است. رعایت الگوهای بومی پر و خالی در خلق فضاهای زندگی ایرانیان منطبق با فرهنگ همسازی با طبیعت این ملت در اقلیم های مختلف کشور و برای قرن های متمادی شیوة عملکرد معماران بوده است. در قرون اخیر متأسفانه با گذشت زمان و بالاخص با حضور فرهنگ بیگانه در معماری مسکونی این سرزمین، توجّه به خلق فضاهای باز پویا و هماهنگ با زندگانی ساکنان، به فراموشی سپرده شده و محدود شدن چنین اماکنی به پارکینگ ها، انبارها یا مسیرهای تردّد به درون واحدهای مسکونی، عملاً به کارگیری فضاهای باز را به عنوان بخشی از محیط زندگی انسان، از مجموعه های مسکونی حذف کرده است. این مقاله شامل سه بخش می باشد. دو بخش اول در فرآیند پژوهشی کتابخانه ای و با کنکاش در منابع مختلف، ابتدا به بررسی ویژگی های فضاهای باز در معماری گذشته ایران می پردازد و شکل گیری آن را در مسکن ایرانی تحلیل می کند و سپس سیر تحوّل الگوی فضای پر و خالی در معماری معاصر ایران و چالش های حادث شده در ایجاد فضاهای باز مجموعه های مسکونی امروزی بررسی شده است. در بخش سوم مؤلّفان تلاش کرده اند تا با به کارگیری روش تحقیق کیفی و براساس شرایط موجود و قوانین کنونی معماری و شهرسازی حاکم در کشور، با تدوین راه کارها و پیشنهادهای طرّاحی در فضاهای باز، اصول بیان شده بخش اول در شکل گیری این اماکن را در معماری مسکونی احیا نمایند.

واژگان کلیدی

فضای باز، الگوی پر و خالی، مسکن ایرانی، طرّاحی فضای باز، معماری و شهرسازی ایران.