تابستان   1393 - شماره (16)

بوم محوری در طرّاحی فضاهای شهری فراغتی در ایران بررسی تطبیقی ابعاد و مؤلفه های سرزندگی در خیابان های قیام و دهم فروردین شهر یزد   

نویسندگان:

محمدرضا نقصان محمدی استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد

فاطمه دهقان کارشناس ارشد طرّاحی شهری، مدرس دانشگاه، دانشگاه یزد (نویسنده مسئول ftmh.dehghan@gmail.com)

صفحات از: 55 - 70

 تعداد بازدید:  145    تعداد دانلود:  24

چکیده

فراغت، از نیازهای فطری انسان و فضای شهری فراغتی، بستر مجموعه‏ مشغولیّت‏های آزادانه و توأم با لذّت مردم در زمان فراغت در شهرهاست که متأسفانه در شهرهای ایرانی چنان که باید بروز نیافته است؛ زیرا کالبد، عملکرد و معنای فضاهای شهری بالفعل و بالقوه نه تنها با انتظارات عام از فضاهای فراغتی بلکه با ویژگی های مؤثّر بوم اعم از طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و رفتاری نیز سازگار نیست. لذا فضاهای فراغتی، فضاهای کم رونقی هستند که شهروندان در آن احساس بی هویّتی، عدم حس تعلّق و لذّت می نمایند و فراغت واقعی را تجربه نمی کنند. از این رو اساس مقاله، چیستی فضای شهری فراغتی و چگونگی طرّاحی بوم محور آن ، متناسب با بومِ طبیعی و انسانی و تدوین اصول طرّاحی این فضاها است، با این هدف که کیفیّت، سرزندگی و سازندگی مورد انتظار برای فعّالیّت های اختیاری و اجتماعی شهروندان و کسب لذّت از اوقات فراغت برآورده گردد. لذا با اذعان به نقش طرّاحی شهری و شناسایی ویژگی های فضای شهری فراغتی و طرّاحی بوم گرایانه به طور عام به روش تحلیل محتوا و آگاهی از ویژگی بوم فراگیر ایران، شهرها و شهروندان ایرانی به روش توصیفی، اصول و معیارهایی، به عنوان راهنمای طرّاحی فضاهای شهری فراغتی در ایران به طور خاص، ارائه گردید. در ادامه، پژوهش با استفاده از روش های پیمایشی و مقایسه ای و با هدف تحلیل شاخص های مؤثّر بر سرزندگی فضاهای فراغتی و مقایسة این شاخص ها در خیابان قیام و دهم فروردین در شهر یزد به انجام رسید. نتایج این بررسی نشان می دهد خیابان قیام نسبت به خیابان دهم فروردین، به دلیل موقعیت در بافت تاریخی و هم جواری با بازار سنّتی شهر از یک طرف و ویژگی های کالبدی، تنوّع عملکردی و حضورپذیری اش از طرف دیگر، شرایط مناسب تری برای گذران اوقات فراغت شهروندان به وجود آورده است. هر چند نتایج این پژوهش حکایت از آن دارد که حتّی خیابان قیام نیز دربرگیرندة ویژگی هایی است که برای حضور مستمرتر و هدف مندتر شهروندان نیازمند اتخاذ رویکردهایی متفاوت و کاراتر بر اساس ویژگی های فرهنگی، بومی و محلّی شهر یزد است.

واژگان کلیدی

فراغت، فضای شهری، فضای شهری فراغتی، طرّاحی بوم گرا.