بهار   1393 - شماره (15)

بررسی ظرفیّت توسعة میان افزا در فضاهای موقوفه شهری مطالعه موردی: ناحیه 3 منطقه 2 شهر یزد   

نویسندگان:

هاشم داداشپور استادیار برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول )

علی اکبر تقوایی دانشیار گروه شهرسازی- دانشگاه تربیت مدرس

صفحات از: 63 - 78

 تعداد بازدید:  298    تعداد دانلود:  28

چکیده

علی رغم این که اراضی وقفی همواره نقش بسیار مؤثّری در شكل گیری و ساخت فضایی شهرهای ایران داشته است، امّا در سال های اخیر، بسیاری از این اراضی در دل شهرها، بدون استفاده رها شده یا از توسعه بازمانده و سبب تشدید توسعة پراکندة شهری شده اند. این روند، علاوه بر تشدید پراکنده رویی، به تخلخل بافت شهری، افزایش هزینه های خدمات رسانی، ناسازگاری در کاربری های همجوار و کاهش کیفیّت زیست در درون شهرها و... منجر شده اند. آن چه در این مقاله به طور ویژه مورد توجّه است، اراضی بازمانده از توسعه در شهر یزد است. در این شهر حدود 7 درصد اراضی، وقفی هستند و حدود نیمی از این اراضی در دل بافت های شهری واقع شده اند، امّا کاربری مناسب شهری ندارند و از پویایی و كارایی لازم برخوردار نیستند. از این رو، توسعة مجدّد این اراضی وقفی در شهر یزد، ضرورتی برای استفادة بهینه از اراضی درون شهری محسوب می شود. بر این اساس، هدف مقاله حاضر سنجش ظرفیّت توسعه میان افزا در اراضی و فضاهای وقفی ناحیة 3 منطقة 2 شهر یزد و پهنه بندی و اولویّت بندی آن ها بر اساس شاخص های تحقیق است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است. بدین منظور، در گردآوری داده ها، از روش کتابخانه ای و مطالعات میدانی و از مدل فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، برای وزن دهی به شاخص های تحقیق بهره گرفته شده است. وزن مربوط به معیار و شاخص ها، با استفاده از 30 عدد پرسشنامه تکمیل شده توسط متخصصان و با برنامه Expert Choice محاسبه گردیده است. نتایج یافته ها نشان می دهد که در تعیین ظرفیّت توسعة اراضی وقفی ناحیة مطالعاتی، عوامل مدیریّتی ـ نهادی با ضریب اهمیّت 0.664، بیش ترین تأثیر و عوامل کالبدی- فضایی با ضریب اهمیّت 0.208، تأثیر کم و عوامل اقتصادی و اجتماعی هر یک با عدد 0.064، تأثیر ناچیزی در سنجش ظرفیّت توسعة اراضی وقفی ناحیة مذکور دارند. هم چنین با تهیّة نقشه های مربوط به هر یک از معیارها و شاخص ها و روی هم اندازی آن ها با اعمال وزن مربوطه، نقشه ای تهیه شد که اراضی وقفی را در چهار دسته بر اساس اولویّت و ظرفیّت توسعه دسته بندی می کند؛ به طوری که اراضی وقفی با اولویّت اول، بیش ترین ظرفیّت و اراضی وقفی با اولویّت چهارم، کم ترین ظرفیّت توسعه را دارند.

واژگان کلیدی

توسعة میان افزا، سنجش ظرفیّت توسعه، اراضی وقفی، بافت شهری، روش تحلیل سلسله مراتبی، شهر یزد