بهار   1393 - شماره (15)

بررسی اصالت اسلامی ایرانی در مساجد نوگرای معاصر مطالعه موردی: طرح مسجد چهارراه ولی عصر(عج) تهران   

نویسندگان:

مهدی حمزه نژاد استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت

مائده عربی کارشناس ارشد مهندسی معماری اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز (نویسنده مسئول donyaarabi@yahoo.com )

صفحات از: 47 - 62

 تعداد بازدید:  237    تعداد دانلود:  32

چکیده

در عصر حاضر، با ظهور فناوری جدید، شاهد ساخت مساجدی هستیم که کالبدی متفاوت از مساجد گذشته دارند. قرارگیری آن ها درکنار مساجد سنّتی در بافت شهری امروز، این پرسش را در ذهن مخاطبان ایجاد می کند که آیا مساجد امروزی با شکل جدید می توانند زمینه ساز رشد و تعالی انسان، که هدف اصلی عبادت است، باشند؟ هدف از این نوشتار بررسی چگونگی انطباق شکل و کالبد مساجد جدید با مبانی نظری خاص مساجد در حکمت اسلامی است. به این منظور نمونة موردی مسجد چهار راه ولی عصر تهران(طرح رضا دانشمیر)که کالبدی نوآورانه دارد، بررسی شده است. روش تحقیق در این مقاله به شیوة استدلال منطقی (مفهوم به مصداق) است. بدین منظور ابتدا مبانی نظری مسجد در دو بعد تشخّص شهری و فضای عبادی درونی، بر اساس فقه اسلامی، مطرح گردیده و معیارهای طرّاحی مسجد از آن استخراج شده و بر آن اساس گونه شناسی مساجد معاصر مورد بحث قرار گرفته است. سپس ویژگی های مسجد ولی عصر تهران به عنوان نمونه ای از مساجد متجدّد معرفی و مبانی نظری آن، با توجّه به اصول و معیارهای به دست آمده، بررسی شده است. نتایج حکایت از آن دارد که برخی دگرگونی های ناشی از پیشرفت فناوری در معماری ضروریست، اما باید مرزی مشخّص برای آن در نظر گرفته شود تا تغییرات شکلی باعث تغییر مفاهیم والای انسانی نگردد و معماری مسجد در عین بداعت، هم چنان بازگوکنندة تعالیم اسلامی باشد. در مسجد چهارراه ولی عصر تلاش برای بداعت و هماهنگی با محیط باعث شده است که معنا و هویّت اسلامی در آن کمرنگ شود و بنا خوانایی خود را، که برای مسجد امری ضروریست، ازدست بدهد.

واژگان کلیدی

حکمت اسلامی، مسجد، مسجد چهارراه ولی عصر تهران،