بهار   1393 - شماره (15)

نقش حیاط در معماری معاصر ایران؛ مطالعه موردی: دوره های قاجار و پهلوی   

نویسندگان:

محمدجواد مهدوی نژاد استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول Mahdavinejad@modares.ac.ir)

مجید منصورپور دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه تهران

محمد هادیان پور دانشجوی کارشناسی ارشد انرژی معماری، دانشگاه ایلام

صفحات از: 35 - 46

 تعداد بازدید:  487    تعداد دانلود:  283

چکیده

معماری سنّتی و گذشته را می توان سرشار از مفاهیمی دانست که بر اساس فرهنگ، عقاید، محیط و بسیاری از مسائل دیگر به شکل کالبدی انسجام یافته و با توجّه به نیازهای ساکنان شکل گرفته است. حیاط با قرارگیری در مرکز خانه، نقش بسزایی در تنظیم و انسجام فعالیّت ها، حریم ها، ارتباطات در معماری و زندگی خانه های ایرانی ایفا می نموده است. از این رو، هدف این پژوهش بررسی سیر تحوّل معماری حیاط و فضای باز مسکونی است. سؤال اصلی تحقیق را می توان این گونه ذکر نمود: دیدگاه و نگرش به حیاط در مسکن سنّتی دزفول به چه صورتی بوده است و کالبد و هندسة حیاط در دوران معاصر به چه صورتی تغییر کرده است؟ لذا با توجّه به ماهیّت تحقیق از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شد و 24 نمونه از خانه های معاصر دزفول در استان خوزستان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های تحقیق حاکی از آن است که در سیر تحوّل الگوهای حیاط، بسیاری از مفاهیم باارزش مانند محرمیّت و درون گرایی، محوربندی، نورگیری و مسائل اقلیمی در دورة پهلوی، کم رنگ تر شده است. نتایج مطالعات نشان می دهد حیاط در خانه های سنّتی سه نقش فرهنگی ـ اجتماعی، اقلیمی ـ محیطی، و کالبدی و ساخت را ایفا می نموده است که سبب دو نوع انسجام شکلی و محتوایی می گردید. سیر تحوّل نشان دهنده این است که انسجام محتوایی بیش از انسجام شکلی تحت تأثیر قرار گرفته است. از این رو، به نظر می رسد در صورت توجّه به هویّت ایرانی ـ اسلامی و هم چنین نیازهای انسانی می توان نقش انسجام دهندة فضاهای باز را در معماری مسکونی حاضر احیا نمود.

واژگان کلیدی

فضای باز، معماری معاصر دزفول، انسجام خانه، معماری سنتی ایران، الگوهای حیاط،