بهار   1393 - شماره (15)

معماری مساجد ایران و هنرهای قدسی آن   

نویسندگان:

حسین زمرشیدی دانشیار دانشگاه شهید رجایی

زهرا زمرشیدی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول zzomorshidi@gmail.com )

صفحات از: 5 - 20

 تعداد بازدید:  169    تعداد دانلود:  41

چکیده

مسجد، كانون یكتاپرستی، باید از زیبایی های معنوی برخوردار باشد. هنرهای بدیع وابسته به معماری از قرون اولیه اسلام آغاز شد و در ادوار اسلامی به تحقق كامل رسید، رشد كرد و در مقیاسی وسیع و در شاخه های متعدّد، سبب به وجود آمدن هنرهای قدسی مساجد شده است. مساجد ایرانی صدر اسلام تا قبل از دوره آل بویه رواقی بوده اند. اما از آن دوره به بعد با توّجه خاص بزرگان، حكما، پادشاهان و بالاخص هنرمندان معمار و بنّا مساجد با تحوّل عمده ای مواجه شدند و طرح های شبستانی و بعدها چهل ستونی با اجراهای مطلوب و بویژه نماسازی های بسیار چشمگیر از هنر بخصوص در دوره صفویه به وجود آمدند. روند مسجدسازی از دورة صفویه تا امروز هم چون با اصالت از طرح و نقوش بس زیبا در نماسازی ها بهره زیاد برده است، كه در مواردی فراوان آثار بدیع و شگرف برای ایران به جهان اسلام تقدیم گردیده است. به طوركلی، مسجدسازی باید از سه اصل: طرّاحی، اجرای سازه ای و نماسازی های شگرف الهی برخوردار باشد و با استفاده از مصالح گوناگون و با حسن سلیقه خلق شود تا زیباسازی مسجد را از هر جهت كامل سازد. در ساختار مساجد امروزی، علاوه بر در نظر گرفتن این سه اصل، ضروری است فضاهای لازم در مقیاسی قابل قبول و سپس با لحاظ اصول معماری ساخته شود تا مسجد غیر از كانون توحیدی، با فضاهای خود سبب ایجاد انگیزه های فرهنگی، آموزشی، پژوهشی، تحقیقاتی، هنری، تفریحی ورزشی و ... برای عامه مردم، خصوصاً جوانان شود. این بررسی با اتکا به روش توصیفی - تحلیلی تاریخی به انجام رسید و اطلاعات مورد نیاز با مطالعه کتابخانه ای و مشاهدات میدانی جمع آوری می گردید.

واژگان کلیدی

مساجد ایران، هنرهای وابسته به معماری، هنر قدسی، مسجد و تحول ساختاری، فضاهای نیاز مسجد،