زمستان   1392 - شماره (14)

نگاهی واقع گرایانه به معنای فضای شهری در شهر اسلامی   

نویسندگان:

حسن سجادزاده استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان (نویسنده مسئول h.sajadzadeh@gmail.com)

صفحات از: 23 - 32

 تعداد بازدید:  187    تعداد دانلود:  69

چکیده

جستجوی سرچشمه ها و نارسایی های رویکردها و راه کارهای تجربی و ذهنی مبتنی بر نگرش های غربی و اسلامی در بارة فضای شهری و اتخاذ رویکرد و روش شناسی پژوهشی جدید و مبتنی بر فلسفه و حکمت اسلامی در مورد مفهوم فضای شهری اسلامی به خصوص در عرصه بازار، خیابان ها و میدان های شهری، مسألة اساسی این پژوهش است. بدین منظور، با اتخاذ رویکرد «واقع گرایانة اسلامی» که برای سه منبع معرفتی حس، عقل و وحی مرجعیّت و اعتبار قائل است و با اسلوبی «استنباط گرایانه و اجتهادی»، معنای فضای شهری در شهر اسلامی، مبتنی بر ارتباط بنیادین و وثیق ابعاد «وجودی» و «ماهیّتی» فضا بررسی شده است. تلاقی حضور «ذهن و اجتماع» به عنوان عناصر «وجودی و اصیل» در تفکّر اسلامی، در «کالبد و فضای فیزیکی» به عنوان عنصر «موجودی»، مقام و موقعیّتی را متجلّی می سازد که در آن، فضای شهری تولید می گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که در بعد تعاملات ذهنی(درون گرایانه) با فضای شهری، مفاهیمی نظیر: تقدم حضور روزانه در فضای شهری نسبت به حضور شبانه، تقدم حرکت در فضای شهری نسبت به حس توقف و درنگ در آن، قابل تببین و تفسیر است. در بعد «تعاملات اجتماعی» نیز، مفاهیمی چون: تقدم خاطرات اجتماعی بر خاطرات فردی، نفی قشربندی اجتماعی در فضا، تقدم شلوغی و ازدحام بر خلوت های شخصی و دوطرفه، تقدم تعاملات مردان نسبت به زنان، را می توان دریافت و استنباط نمود.

واژگان کلیدی

شهر اسلامی، واقع گرایی، فضای شهری، ذهن، اجتماع،