زمستان   1392 - شماره (14)

بررسی آموزه های مذهب شیعه در باغ شهرهای صفوی   

نویسندگان:

مهدی حقیقت بین استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس تهران (نویسنده مسئول haghighatbin@modares.ac.ir )

مجتبی انصاری دانشیار، دانشگاه تربیت مدرس

محمدرضا بمانیان استادیار دانشكده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

صفحات از: 5 - 12

 تعداد بازدید:  229    تعداد دانلود:  48

چکیده

عصر صفوی را بدون شک باید از درخشان ترین دوره های تاریخ معماری و شهرسازی ایران دانست. لذا شایسته است از زوایای گوناگون، عواملی که در شکوفایی آن دخیل بوده اند مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد. مکتب اصفهان و آموزه هایش متأثر از حکمت عقلی شیعی شکل گرفت و از مهم ترین و مؤثرترین عواملی بود که باعث تشخّص و پیشرفت هنر و معماری دورة صفوی نسبت به دیگر دوره ها شد. به واقع شیعه در دورة صفوی با حاکمیّت شاهان صفوی و رسمی شدن مذهب تشیّع، از وضعیّت پیشین خود رهایی یافت و در ایران از اقلیّت به اکثریّت تبدیل شد و در ابعاد گوناگون زندگی بویژه زندگی شهری ایرانیان تأثیر گذاشت. این مقاله در بخش نخست به بررسی باغ سازی ایرانی ـ اسلامی در دورة صفویّه، با تأکید بر مطالعه عناصر اصلی سازنده و تقش آن ها در تعریف هویّت کالبدی باغ، می پردازد. در بخش دیگر، ارتباط شهرسازی و باغ سازی در عصر صفوی و ظهور ایدة باغ شهر و عوامل مؤثّر در شکل گیری آن تبیین می گردد. در ادامه، باغ شهر تاریخی اصفهان به عنوان معروف ترین و باشکوه ترین باغ شهر ساخته شده در عصر صفوی انتخاب و چگونگی استفاده از عناصر اصلی و نحوة منظرسازی باغ ایرانی در تعریف استخوان بندی و منظر این شهر مورد مطالعه قرار می گیرد. هدف این مقاله، بررسی ارتباط میان باورهای مذهبی شیعی و شکل گیری و ظهور ایدة باغ شهر توسط صفویان در آن دوره است. برای این منظور، از روش تحقیق تحلیلی ـ توصیفی استفاده شده و تجزیه و تحلیل اطلاعات به روش کیفی و استنباطی است. در گردآوری مطالب از روش کتابخانه ای استفاده شده است. نتایج حاصل از این مقاله نشان دهندة ارتباط میان ایدة باغ شهر ایرانی در عصر صفوی با الگوی باغ ایرانی و جایگاه باورهای دینی ـ اسلامی و شیعی در شکل گیری آن است.

واژگان کلیدی

شیعه، صفویه، مکتب اصفهان، باغ شهر، اصفهان،