پاییز   1392 - شماره (13)

عناصر کالبدی معماری ایرانی ـ اسلامی بازار قدیم دزفول و ویژگی های آن ها در هدایت جریان هوا   

نویسندگان:

امید رهایی دکترای معماری، استادیار دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، دانشکده معماری (نویسنده مسئول )

شقایق سیستانی کرم پور دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات خوزستان

علی رهایی کارشناسی ارشد خاک و پی، دانشگاه تهران

صفحات از: 55 - 64

 تعداد بازدید:  226    تعداد دانلود:  47

چکیده

معماری سنّتی شهرهای تاریخی ایران (دوران پس از اسلام) همواره بیانگر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی مردم بومی بوده است. علاوه بر این كه محدودیّت های اقلیمی هر منطقه از عوامل اصلی ایجاد سبک های خاص معماری است. در این میان بازار سنّتی در شهرهای ایرانی ـ اسلامی، مهم ترین کانون فعّالیّت های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بوده است و سامانة بسیار منظمی به شمار می رود. مقالة حاضر به بررسی عناصر منحصر به فرد معماری ایرانی ـ اسلامی بازار قدیم دزفول می پردازد و تلاش دارد تا ضمن شناسایی ویژگی های کالبدی آن ها، توجیهی بر علل شکل گیری آن ها، با توجّه به محدودیّت های اقلیمی و لزوم برقراری و هدایت جریان دائمی هوا در فضاهای داخلی، بیابد. برای این منظور از روشی ترکیبی استفاده شد: در مرحله اول با تدوین راهبردی تجربی، عناصر بومی معماری ایرانی ـ اسلامی بازار (متغیّرهای تحقیق) شناسایی و داده های پژوهش گردآوری شدند. تحلیل ها بر روی داده ها با استفاده از روش توصیفی ـ مقایسه ای صورت گرفت. به منظور تأیید نتایج، جریان هوای داخل در نمونة انتخابی با روش CFD شبیه سازی شد. نتایج نشان می دهد که موقعیت فضاهای پر و خالی، میدانچه ها، تناسبات بازار و موقعیّت بازشوها در بازار سامانه ای منظم را تشکیل داده است که بر اساس یافته های این پژوهش، شرایط جریان هوا (متغیر وابسته) را در بازار تعیین می کنند و تغییرات در وضعیت هریک، موجب برهم زدن سامانه، شرایط آسایش و متعاقباً مختل شدن عملکرد آن (به عنوان یکی از مهم-ترین عوامل هویت دهنده به شهر ایرانی اسلامی) می گردد و هم چنان که در توسعه بازار و مرمت آن مشاهده گردیده است، آن را به یک نماد غیر عملکردی تبدیل می نماید. پژوهش حاضر ضمن بررسی رابطه بین عناصر ایرانی اسلامی مذکور، راهکارهایی اجرایی را در توسعه و احیای بازار ارائه می دهد.

واژگان کلیدی

معماری ایرانی ـ اسلامی، اجزای کالبدی، جریان هوا، بازار کهنه دزفول.