زمستان   1389 - شماره (2)

تحولات بازارهای ایرانی- اسلامی (مطالعه موردی بازار یزد)   

نویسندگان:

محمدحسین سرائی دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد (نویسنده مسئول Msaraei@yazduni.ac.ir)

صفحات از: 25 - 38

 تعداد بازدید:  114    تعداد دانلود:  44

چکیده

تجارت به عنوان مهم ترین شکل مبادله اجتماعی، از جمله فعالیت های اصلی انسان است. فعالیتی که سبب احداث فضاها و مکان های ویژه ای به نام « بازار»، به شکل های گوناگون شده است. بازار را نه تنها جغرافی دانان و محققان اسلامی وجه مشخصه شهر می دانند، بلکه دانشمندان غربی نیز شهر را مرکز مبادله کالا و کانون اصلی تجارت شناخته اند. به همین دلیل است که شهرهای اسلامی به وسیله بازار، از کلیه شهرهای ادوار مختلف تاریخی باز شناخته می شوند. این شاخصه در طول تاریخ پرفراز و نشیب شهرهای اسلامی دچار تحولاتی شده است. چنین تحولاتی در مقطعی از تاریخ ، بازار را به عنوان «کانون هدایت اقتصادی شهر و منطقه» جایگاه رفیعی بخشیده بود. اعتبار اقتصادی بازار و بازاریان، مرتبه اجتماعی، فرهنگی و مذهبی بازار را نیز در اذهان عمومی تجلی بخشید. اما در دوره معاصر فضاهای نوین تجاری، بازارها را به حاشیه کشانده است. هدف این مقاله واکاوی چنین پویشی در شهر یزد به عنوان نمونه ای از شهرهای ایرانی – اسلامی بوده است. به این منظور در روشی توصیفی، تاریخی و کمی، ابعاد و اجزای بازار یزد مرور و تحلیل شده است. تحلیل تاریخی و کمی این تحقیق نشان داده است که گرچه عنصر بازار به عنوان شاخصه شهر اسلامی در یزد همچنان اعتبار کالبدی و اجتماعی مناسبی را در خود نهفته دارد؛ اما جلوه گاه فعالیت های مدرن تجاری نیست. این مهم حتی در صنوف تخصصی بازار یزد مثل زرگری و بزازی نیز درخششی نداشته و همین شرایط، رکود عملکردی رو به رشدی را بر چهره بازارها نمایان ساخته است.

واژگان کلیدی

بازار اسلامی- ایرانی، شهر یزد، صنف، راسته، روابط تجاری،